यक्षगानम् | कर्णाटकप्रदेशस्य एकः सांप्रदायिकः नृत्य-नाट्य-प्रकारः | सङ्गीतम्, नृत्यम्, संवादः, वेषभूषा च मिलित्वा पौराणिककथानाम् अवतरणम् | ज्ञास्यामः यक्षगानमधिकृत्य किञ्चित्।

यक्षगानं भारतस्य कर्नाटकीयप्रदेशे प्रसिद्धं पारम्परिकं नाट्यरूपम् अस्ति। अस्याः कलायाः मूलानि संस्कृतनाट्यशास्त्रे दृश्यन्ते। प्राचीनभारतीयनाट्यशास्त्रे वर्णितानि नृत्यानि सङ्गीतश्च यक्षगानस्य अभिन्नाङ्गानि भवन्ति। यक्षगानस्य विषयत्वेन रामायणं महाभारतं संस्कृतमहाकाव्यानि, भगवद्गीता च तत्रान्विताः सन्ति। नाट्यशास्त्रस्य सूत्राणि यथावत् कथानकविन्यासे नाट्याभिनयासु दृष्ट्वा यक्षगानस्य अङ्गानि विकसितानि सन्ति। यक्षगानं लोककलायाः स्वरूपः अपि, संस्कृतस्य परिष्कृतः संगीतशास्त्रश्च अत्र दृश्यते। अस्य प्रस्तुतिः रात्रौ आरब्धः प्रभाते समाप्तः च भवति। भव्यवस्त्राभरणैः, मुखशृंगारैः, तालवादनेन सह गीतनृत्यसंवादैः समृद्धः अस्ति।

यक्षगानस्य भाषा तु मुख्यतया क्षेत्रीयभाषासु भाषान्तरितानि संस्कृतश्लोकाः भवन्ति।

अतः यक्षगानं संस्कृतस्य महत्त्वपूर्णं समृद्धिं प्रदर्शयति, यत् संस्कृतसाहित्यस्य अमूल्यं संस्कारं भूत्वा भारतीयसांस्कृतिकपरंपरायाः अभिन्नमङ्गम् अस्ति। एषा कला न केवलं लोकनाट्ये प्रसिद्धा, अपि तु संस्कृतधार्मिक-नाट्यपरंपरायाः जीविताङ्गीकरूपेण अपि स्वीकृता। तस्मात् यक्षगानस्य अध्ययनं संस्कृतं च सम्यक् जानातुं इच्छन्तेभ्यः अत्यन्तं उपयोगकरम् अस्ति।